Steenkolengas in Nieuwe Niedorp en Winkel in 1913

advertentie

Het gemeenschappelijk gasbedrijf der gemeenten Winkel en Nieuwe Niedorp aan het Hoefje in 1915 (Regionaal Archief Alkmaar)

Als je anno 2018 een nieuw huis laat bouwen is het bijna onmogelijk om een aansluiting op het gas te krijgen. Lang geleden waren we blij met een aansluiting op het gas. Eerst werd het gebruikt om straten en huizen mee te verlichten en later ook om een potje op te koken en voor het verwarmen van je woning. Aanvankelijk werd gas gewonnen uit steenkool. Veel steden en de wat grotere dorpen produceerden in eigen fabriekjes het zo begeerde gas. Ook in Winkel stond zo’n fabriek.

Het bedrijf werd in 1913 opgericht door de toenmalige gemeenten Winkel en Nieuwe Niedorp. Al in de negentiende eeuw gebruikte men gas als energiebron. Veel steden en dorpen hadden een eigen gasfabriek(je). Gasverlichting was ‘eene grote schrede op het gebied van vooruitgang en ontwikkeling’ volgens de krant. Gasverlichting was veel goedkoper dan olielampen of kaarsen. Het zou tevens nuttig, schoon en gemakkelijk zijn. Het toenmalige gas werd gemaakt uit steenkolen door middel van ‘droge destillatie’. De kolen werden niet verbrand, maar verhit. Het gas werd op die manier onttrokken aan het ‘zwarte goud’. Als bijproducten bleven cokes, teer en ammoniakwater over. De cokes werd doorverkocht aan particulieren die er de kachel mee stookten. Een zak van 32 kilo kostte ongeveer 50 cent. De koolteer was uitermate geschikt voor het verduurzamen van hout. Tijdens het oplopen van de steenkoolprijzen steeg de gasprijs in een jaar tijd van 12 naar 25 cent. Zuinigheid was dus geboden voor de Winkelaars en Niedorpers.

Gasverlichting
Het bedrijf werd gebouwd langs de tramlijn Schagen-Wognum. Per jaar werden ongeveer 150 wagons steenkolen aangevoerd om tot gas te verwerken. In 1920 verscheen een tweede koepelvormige gashouder. Bijna alle woningen werden door een buizenstelsel aangesloten op het gasnet. De aanleg van een electriciteitsnet werd door de gemeenten tegengehouden tot 1930. Het zou concurrentie zijn voor het gas. In 1938 ging het bedrijf over naar gemeente Alkmaar, vanwaar het gas via een leiding werd aangevoerd. Toen vond productie niet meer plaats in Winkel. De straten werden nog tot 1948 verlicht met gaslampen.

Na de komst van het aardgas werden de meeste gebouwen op het terrein in 1968 afgebroken. Alleen de ‘gasfitterswoning’ is blijven staan (rechts op de foto, Hoefje nummer 2). In 1975 werden op het terrein koopwoningen gebouwd. Het was nu Hoefplein gaan heten. In 1975 werd er vervuilde grond afgegraven. De bewoners moesten toen hun woning zelfs voor enige tijd verlaten omdat er ook onder de huizen vervuilde grond moest worden verwijderd…

Kees Zwaan
Hollands Kroon

advertentie