Militairen strijden in 1916 tegen het water in Hollands Kroon

advertentie

Langs de Van Ewijcksvaart werpen soldaten in 1916 een dijkje op. (Noord-Hollands Archief)

We staan er natuurlijk niet iedere dag bij stil, maar het gebied waarin wij wonen, Hollands Kroon, ligt voor een groot deel beneden de zeespiegel. Willen we niet overspoeld worden door zeewater dan moet het stelsel van dijken dat ons beschermt van goede kwaliteit zijn. In 1916 was dat helaas niet het geval.

En ook in 2018 hebben we geen keiharde garantie dat de dijken het bij extreem weer zullen houden. Hollands Kroners die moeten vluchten voor het water wordt geadviseerd om naar een hoger gelegen deel van de Noordkop te gaan. En dat is natuurlijk Wieringen, ons toevluchtsoord in geval van watersnood.

In de nacht van 13 op 14 januari 1916 viel de Anna Paulowna Polder ten prooi aan het zeewater. In het huidige IJsselmeer was toen nog sprake van eb en vloed. Door een combinatie van een groot aanbod van smelt- en regenwater uit de op de Zuiderzee uitmondende rivieren, heftige storm en hoogwater, bezweek de Amsteldijk ten oosten van Van Ewijcksluis. Over een lengte van zo’n 150 meter golfde het zeewater de Oostpolder in.

Meer dan 1000 militairen kwamen per trein naar Anna Paulowna om te proberen het water tegen te houden. Aan de Van Ewijksvaart (nu N249) werd uit alle macht een nooddijkje opgeworpen om de Westpolder te beschermen tegen het water. Tegelijkertijd trachtte men met bootjes de achtergebleven koeien, paarden, varkens en schapen te redden. Voor veel van het vee kwam redding te laat. Twee vermiste jongetjes werden gered door militairen die op bootjes de boerderijen langsgingen. De kinderen hadden twee angstige nachten doorgebracht op een tarweschelf. De krant schrijft hierover: “Alleen waren ze, te midden van de woedende elementen, slechts in de nabijheid van het loeiende, brullende, met den dood worstelende vee”. Terwijl het water al meer dan een meter hoog stond spande een boer zijn paarden voor de wagen, bond er een bootje met vrouwen en kinderen achter en wist zo veilig Wieringerwaard te bereiken. Een waar huzarenstukje.

Treinen
De morgen na de ramp vertrokken vanaf station Den Helder alleen nog treinen met militairen richting Anna Paulowna. Op het Helders perron stonden wat forensen en scholieren te wachten op een trein die voor hen niet zou vertrekken. De treinen zaten vol met soldaten gewapend met schoppen. Sommigen waren voorzien van een geweer en werden ingezet om het overstroomde land te bewaken. Rovers en plunderaars lagen op de loer om hun slag te slaan in de verlaten huizen. In de wachtkamer van station Anna Paulowna wemelde het van de mensen die voor het water waren gevlucht. Ondanks de zware inspanningen van de vele soldaten lukte het niet om het zeewater tegen te houden. Ook de Westpolder moest er aan geloven. Alle inwoners van de Westpolder wisten met hun vee op tijd voor het water te vluchten. Velen vonden een veilig onderkomen in de omliggende dorpen. Het zeewater baande zich een weg naar de Westpolder, waar het werd tegengehouden door de wat hoger liggende spoorbaan. Zo snel mogelijk dichtte men de kunstmatige coupures in de dijken en bracht men versterkingen aan langs de spoorbaan. Houten bekistingen met een vulling van zware klei hadden als doel de inwerking van het water op de spoordijk te verminderen. Ook de in groten getale per trein aangevoerde zandzakken bewezen goede diensten. Met man en macht werd gewerkt om een einde te maken aan de watersnood. Het gat in de dijk werd gedicht en het pompen begon. Een grote dieselpomp van de Marine werd voor dit doel ingezet.

Het stationsgebouw van Anna Paulowna stond al die tijd hoog en droog. De plaatselijke apotheekhoudende huisarts ging er spreekuur houden, maar al gauw had burgemeester Wijdenes Spaans het gebouw ook ontdekt en hield hij er zitting. Maandenlang werden in hetzelfde onderkomen treinkaartjes verkocht, huwelijken voltrokken en patiënten behandeld. Ook tijdens de nasleep van rampen tracht men het dagelijkse leven weer zo snel mogelijk op te pakken…

Kees Zwaan
Hollands Kroon

advertentie